dnyanshala.com

१० वी नंतर सायन्स, कॉमर्स की आर्ट्स? कोणती शाखा निवडावी? संपूर्ण करिअर मार्गदर्शन

Dnyanshala ला Google वर Preferred Source करा

Google वर Dnyanshala शोधा आणि ★ पर्याय उपलब्ध असल्यास त्यावर क्लिक करा.

Google वर पाहा ↗

10वीची परीक्षा जवळ आली की प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या मनात एकच प्रश्न असतो, तो म्हणजे दहावीनंतर पुढे काय करायचे? सायन्स घ्यायचे, कॉमर्स घ्यायचे की आर्ट्सला प्रवेश घ्यायचा? काही विद्यार्थ्यांनी आधीपासूनच डॉक्टर, इंजिनिअर, अधिकारी किंवा बँकेत नोकरी करण्याचे स्वप्न पाहिलेले असते. पण अनेक विद्यार्थ्यांना दहावीपर्यंत आपल्याला नेमके काय व्हायचे आहे, हेच माहीत नसते. अशा वेळी मित्र कोणती शाखा घेत आहेत, नातेवाईक काय सांगत आहेत किंवा घरातील लोकांचा आग्रह काय आहे, यावरून विद्यार्थी शाखा निवडतात.

पण एक गोष्ट लक्षात ठेवा, दहावीनंतर घेतलेला निर्णय तुमच्या पुढील शिक्षणाची दिशा ठरवतो. त्यामुळे दुसऱ्यांचे ऐकून किंवा समाजात कोणत्या शाखेला जास्त महत्त्व आहे हे पाहून निर्णय घेऊ नका. तुमची आवड, क्षमता, अभ्यासाची पद्धत आणि भविष्यातील ध्येय लक्षात घेऊन शाखा निवडा. या लेखात आपण सायन्स, कॉमर्स आणि आर्ट्स या तिन्ही शाखांची माहिती, त्यातील विषय, पुढील शिक्षणाच्या संधी, नोकरीच्या संधी आणि कोणत्या विद्यार्थ्यांनी कोणती शाखा निवडावी हे समजून घेणार आहोत.

10वीनंतर शाखा निवडताना सर्वात आधी काय लक्षात ठेवावे?

दहावीमध्ये चांगले मार्क मिळाले म्हणजे सायन्सच घ्यावे आणि कमी मार्क मिळाले म्हणजे आर्ट्स किंवा कॉमर्स घ्यावे, असा कोणताही नियम नाही. प्रत्येक शाखेला स्वतःचे महत्त्व आहे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याला गणित आणि विज्ञान विषय आवडत असतील तर त्याच्यासाठी सायन्स योग्य ठरू शकते. एखाद्याला व्यवसाय, आर्थिक व्यवहार आणि अकाउंट्समध्ये रस असेल तर कॉमर्स चांगला पर्याय ठरू शकतो. तर एखाद्याला इतिहास, भूगोल, राज्यशास्त्र, समाजशास्त्र, भाषा आणि स्पर्धा परीक्षांची आवड असेल तर आर्ट्स शाखा त्याच्यासाठी उपयोगी ठरू शकते.

ग्रामीण भागातील अनेक विद्यार्थ्यांना योग्य करिअर मार्गदर्शन मिळत नाही. त्यामुळे दहावीनंतर कोणती शाखा घ्यायची याबाबत त्यांच्यामध्ये गोंधळ असतो. काही वेळा पालकांनाही या तिन्ही शाखांमधील फरक माहीत नसतो. म्हणून प्रवेश घेण्यापूर्वी संबंधित महाविद्यालयातील शिक्षक, करिअर समुपदेशक आणि त्या क्षेत्रातील अनुभवी व्यक्तींशी चर्चा करा.

सायन्स शाखा (Science) – डॉक्टर, इंजिनिअर आणि टेक्नॉलॉजी क्षेत्रात करिअर

दहावीनंतर सायन्स शाखा निवडायची असेल तर सर्वात आधी तुम्हाला विज्ञान आणि गणित या विषयांमध्ये आवड आहे का, हे पाहा. फक्त दहावीला चांगले मार्क मिळाले म्हणून सायन्स घेऊ नका. कारण अकरावी आणि बारावीमध्ये सायन्सचा अभ्यास थोडा सखोल असतो. त्यासाठी नियमित अभ्यास, सराव आणि विषय समजून घेण्याची तयारी असणे गरजेचे आहे.

सायन्समध्ये प्रामुख्याने Physics (भौतिकशास्त्र), Chemistry (रसायनशास्त्र), Mathematics (गणित) आणि Biology (जीवशास्त्र) असे विषय असतात. विद्यार्थ्यांच्या निवडीनुसार PCM, PCB किंवा PCMB असे विषयांचे पर्याय असू शकतात. महाविद्यालयानुसार उपलब्ध विषय आणि पर्याय तपासून प्रवेश घ्यावा.

PCM म्हणजे Physics, Chemistry आणि Mathematics. ज्या विद्यार्थ्यांना इंजिनिअरिंग, कॉम्प्युटर, IT, आर्किटेक्चर किंवा टेक्नॉलॉजी क्षेत्रात जायचे आहे, त्यांच्यासाठी हा पर्याय उपयोगी ठरतो. PCB म्हणजे Physics, Chemistry आणि Biology. डॉक्टर, फार्मसी, नर्सिंग, बायोटेक्नॉलॉजी आणि इतर आरोग्यविषयक क्षेत्रांमध्ये करिअर करण्याची इच्छा असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी हा पर्याय उपयोगी आहे. PCMB मध्ये गणित आणि जीवशास्त्र दोन्ही विषय असतात.

सायन्सनंतर विद्यार्थ्यांना इंजिनिअरिंग, MBBS, BDS, BAMS, BHMS, B.Sc., B.Pharm, Nursing, Agriculture, Biotechnology, Computer Science अशा विविध क्षेत्रांमध्ये पुढे शिक्षण घेण्याची संधी मिळू शकते. मात्र प्रत्येक अभ्यासक्रमासाठी स्वतंत्र प्रवेश परीक्षा, पात्रता आणि नियम असतात.

सायन्स कोणत्या विद्यार्थ्यांनी निवडावे?

ज्यांना गणित आणि विज्ञान विषय आवडतात, नवीन गोष्टींचा अभ्यास करायला आवडतो, प्रयोग करायला आवडतात आणि भविष्यात मेडिकल, इंजिनिअरिंग किंवा टेक्नॉलॉजी क्षेत्रात जायचे आहे, अशा विद्यार्थ्यांनी सायन्सचा विचार करावा.

एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे सायन्स घेतले म्हणजे डॉक्टर किंवा इंजिनिअरच व्हावे लागते असे नाही. या शाखेतून पुढे अनेक वेगवेगळे करिअर पर्याय उपलब्ध आहेत.

कॉमर्स शाखा (Commerce) – बँकिंग, अकाउंटिंग आणि व्यवसाय क्षेत्रात करिअर

तुम्हाला पैशांचे व्यवहार, बँकिंग, व्यवसाय, मार्केटिंग, आर्थिक नियोजन आणि अकाउंटिंग या गोष्टींमध्ये रस असेल तर कॉमर्स शाखा तुमच्यासाठी चांगला पर्याय ठरू शकते.

कॉमर्समध्ये Accountancy (लेखाशास्त्र), Economics (अर्थशास्त्र), Business Studies (व्यवसाय अभ्यास), Mathematics किंवा Statistics आणि इतर विषयांचा अभ्यास करता येतो. विषयांची निवड महाविद्यालय आणि उपलब्ध अभ्यासक्रमानुसार बदलू शकते.

कॉमर्स शाखा निवडल्यानंतर विद्यार्थ्यांना B.Com., BBA, BMS, CA, CS, CMA, Banking, Finance, Insurance आणि Management अशा क्षेत्रांमध्ये पुढे जाण्याची संधी मिळते. स्वतःचा व्यवसाय सुरू करायचा असेल किंवा भविष्यात उद्योजक व्हायचे असेल तरी कॉमर्समधील ज्ञान उपयोगी पडते.

उदाहरणार्थ, तुम्हाला भविष्यात स्वतःची कंपनी सुरू करायची असेल तर व्यवसाय कसा चालतो, नफा-तोटा कसा मोजायचा, पैशांचे नियोजन कसे करायचे, ग्राहकांपर्यंत उत्पादन कसे पोहोचवायचे, याची माहिती असणे गरजेचे आहे. कॉमर्समधील शिक्षणातून या गोष्टी समजून घेण्यास मदत होते.

कॉमर्स कोणत्या विद्यार्थ्यांनी निवडावे?

ज्या विद्यार्थ्यांना गणित, अकाउंटिंग, बिझनेस, आर्थिक व्यवहार आणि मॅनेजमेंटमध्ये रस आहे, त्यांनी कॉमर्सचा विचार करावा. भविष्यात बँकेत नोकरी, अकाउंटंट, फायनान्स क्षेत्र, चार्टर्ड अकाउंटंट किंवा स्वतःचा व्यवसाय करायचा असेल तर ही शाखा चांगली ठरू शकते.

कॉमर्स म्हणजे फक्त अकाउंटंट होणे नाही. आजच्या काळात डिजिटल मार्केटिंग, ई-कॉमर्स, फायनान्शियल टेक्नॉलॉजी आणि बिझनेस मॅनेजमेंट यांसारख्या क्षेत्रांमध्येही संधी उपलब्ध आहेत.

आर्ट्स शाखा (Arts) – MPSC, UPSC, सरकारी नोकरी आणि इतर करिअर

आता आपण आर्ट्स शाखेबद्दल बोलूया. आपल्या समाजात अजूनही काही ठिकाणी आर्ट्स शाखेबद्दल गैरसमज आहेत. काही लोकांना वाटते की दहावीला कमी मार्क मिळाले की आर्ट्स घ्यायचे. पण हे पूर्णपणे चुकीचे आहे.

आर्ट्स शाखेतूनही मोठमोठ्या पदांवर जाता येते. IAS, IPS, MPSC अधिकारी, वकील, शिक्षक, पत्रकार, प्राध्यापक, लेखक, समाजसेवक आणि अनेक क्षेत्रांमध्ये करिअर करता येते.

आर्ट्समध्ये History (इतिहास), Geography (भूगोल), Political Science (राज्यशास्त्र), Sociology (समाजशास्त्र), Psychology (मानसशास्त्र), Economics (अर्थशास्त्र), Marathi, English आणि इतर विषयांचा अभ्यास करता येतो. महाविद्यालयानुसार विषयांची उपलब्धता बदलते.

आर्ट्स शाखेतून पुढे BA, BSW, LLB, Journalism, Social Work, Psychology आणि इतर अभ्यासक्रम करता येतात. UPSC आणि MPSC सारख्या स्पर्धा परीक्षांची तयारी करण्यासाठी इतिहास, भूगोल, राज्यशास्त्र आणि अर्थशास्त्र यांसारख्या विषयांचे ज्ञान उपयोगी पडू शकते. मात्र या परीक्षांसाठी स्वतंत्र अभ्यास आणि पात्रता पूर्ण करावी लागते.

आर्ट्स कोणत्या विद्यार्थ्यांनी निवडावे?

ज्यांना वाचनाची आवड आहे, समाजातील घडामोडी समजून घ्यायला आवडतात, इतिहास, भूगोल, राज्यशास्त्र, भाषा आणि सामाजिक विषयांमध्ये रस आहे, तसेच भविष्यात स्पर्धा परीक्षा, कायदा, शिक्षण किंवा पत्रकारिता क्षेत्रात जायचे आहे, अशा विद्यार्थ्यांनी आर्ट्सचा विचार करावा.

आर्ट्स घेतले म्हणजे सरकारी नोकरीच करावी लागते असे नाही. या शाखेतून स्वतःचे करिअर घडवण्याचे अनेक मार्ग आहेत.

सायन्स, कॉमर्स आणि आर्ट्समधील फरक समजून घ्या

विद्यार्थ्यांना तिन्ही शाखांमधील फरक समजण्यासाठी खालील तक्ता उपयोगी ठरेल.

मुद्दासायन्सकॉमर्सआर्ट्स
मुख्य विषयPhysics, Chemistry, Maths, BiologyAccountancy, Economics, Business StudiesHistory, Geography, Political Science, Sociology
कोणासाठी योग्य?विज्ञान आणि गणिताची आवड असणारेव्यवसाय आणि आर्थिक व्यवहारांची आवड असणारेसामाजिक विषय आणि वाचनाची आवड असणारे
पुढील शिक्षणEngineering, Medical, B.Sc., PharmacyB.Com., BBA, CA, CS, CMABA, LLB, BSW, Journalism
करिअर पर्यायडॉक्टर, इंजिनिअर, IT, संशोधकअकाउंटंट, बँकिंग, फायनान्स, उद्योजकशिक्षक, वकील, पत्रकार, अधिकारी
स्पर्धा परीक्षाUPSC, MPSC आणि इतर परीक्षाUPSC, MPSC, Banking आणि इतर परीक्षाUPSC, MPSC, Banking आणि इतर परीक्षा

माझा स्वतःचा अनुभव , मी आर्ट्स शाखेतून आलो आहे!

आता मी तुम्हाला माझ्या अनुभवातून एक गोष्ट सांगतो. मी स्वतः Arts Stream मधून आलो आहे. त्यामुळे आर्ट्स शाखेबद्दल समाजात असलेले गैरसमज मला चांगलेच समजतात. अनेकदा विद्यार्थ्यांना किंवा पालकांना असे वाटते की आर्ट्स घेतल्यावर पुढे फारसे पर्याय राहत नाहीत. पण माझ्या मते हा विचार बदलण्याची गरज आहे.

मी स्वतःच्या प्रवासातून एक गोष्ट शिकलो आहे की, तुम्ही कोणती शाखा निवडली यापेक्षा त्या शाखेतून पुढे काय शिकता आणि स्वतःला कसे घडवता हे जास्त महत्त्वाचे आहे. माझी Mechanical Engineering ची शैक्षणिक पार्श्वभूमी आणि 2016 पासून सुरू असलेला Blogging क्षेत्रातील प्रवास यामुळे मला शिक्षणासोबत नवीन कौशल्ये शिकण्याचे महत्त्व समजले.

सुरुवातीला ब्लॉगिंगबद्दल फारशी माहिती नव्हती. पण हळूहळू स्वतः शिकत गेलो, वेगवेगळे प्रयोग केले, वेबसाइट तयार केल्या, कंटेंट लिहायला शिकलो आणि डिजिटल क्षेत्रात कामाचा अनुभव मिळवत गेलो.

आज मी शिक्षण, सरकारी नोकऱ्या, तंत्रज्ञान, ब्लॉगिंग आणि करिअर मार्गदर्शन अशा विविध विषयांवर माहिती तयार करतो. विद्यार्थ्यांना कोणत्या क्षेत्रात जाता येईल, कोणते कोर्स करता येतील, कोणत्या परीक्षांची तयारी करता येईल, याबद्दल माहिती देण्याचा प्रयत्न करतो.

माझ्या या प्रवासातून मला एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवली की, फक्त पदवी मिळवून उपयोग नाही. त्यासोबत कौशल्ये शिकणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, कॉम्प्युटरचे ज्ञान, इंग्रजी संभाषण, डिजिटल मार्केटिंग, लेखन कौशल्य, संवाद कौशल्य आणि नवीन तंत्रज्ञान समजून घेणे या गोष्टी भविष्यात उपयोगी पडतात. मी विद्यार्थ्यांना नेहमी सांगू इच्छितो की, आर्ट्स घेतले म्हणून स्वतःला कमी समजू नका. तसेच सायन्स किंवा कॉमर्स घेतले म्हणून इतरांपेक्षा मोठे आहोत असेही समजू नका. प्रत्येक शाखेत चांगले करिअर घडवण्याची संधी आहे. तुमची मेहनत, सातत्य आणि शिकण्याची तयारी महत्त्वाची आहे.

माझा अनुभव सांगण्यामागचा उद्देश एवढाच आहे की, विद्यार्थ्यांनी समाज काय म्हणतो यापेक्षा स्वतःला काय करायचे आहे याचा विचार करावा. दुसऱ्यांच्या अपेक्षांपेक्षा स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वास ठेवा.

10वीनंतर फक्त तीनच पर्याय नाहीत! ITI आणि डिप्लोमाचाही विचार करा

अनेक विद्यार्थ्यांना वाटते की दहावीनंतर फक्त सायन्स, कॉमर्स आणि आर्ट्स हेच तीन पर्याय आहेत. पण तसे नाही. विद्यार्थ्यांना त्यांच्या आवडीनुसार ITI, पॉलिटेक्निक डिप्लोमा आणि काही व्यावसायिक अभ्यासक्रमांचाही विचार करता येतो.

ITI (Industrial Training Institute) मध्ये Electrician, Fitter, Welder, Mechanic Diesel, COPA, Turner अशा विविध ट्रेडमध्ये प्रशिक्षण घेता येते. तांत्रिक कामाची आवड असलेल्या आणि कौशल्याधारित शिक्षण घेऊ इच्छिणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी ITI उपयोगी ठरू शकते. ट्रेडनुसार पात्रता आणि कालावधी वेगवेगळा असतो.

पॉलिटेक्निक डिप्लोमा हा इंजिनिअरिंग क्षेत्रात जाण्याचा आणखी एक मार्ग आहे. दहावीनंतर Mechanical, Civil, Electrical, Computer, Electronics अशा शाखांमध्ये डिप्लोमा करण्याचा पर्याय उपलब्ध असू शकतो. प्रवेशासाठी संबंधित वर्षातील अधिकृत नियम आणि पात्रता तपासणे आवश्यक आहे.

त्यामुळे तुम्हाला लवकर तांत्रिक कौशल्य शिकायचे असेल किंवा इंजिनिअरिंग क्षेत्रात जायचे असेल तर या पर्यायांची माहिती नक्की घ्या.

10वीनंतर शाखा निवडण्यापूर्वी या ७ गोष्टी करा

  • स्वतःची आवड ओळखा: तुम्हाला कोणते विषय शिकायला आवडतात ते समजून घ्या.
  • आपली क्षमता तपासा: गणित, विज्ञान, भाषा किंवा सामाजिक विषयांमध्ये तुमची तयारी कशी आहे ते पाहा.
  • भविष्यातील ध्येय ठरवा: डॉक्टर, इंजिनिअर, अधिकारी, व्यावसायिक किंवा शिक्षक यापैकी कोणत्या क्षेत्रात जायचे आहे याचा विचार करा.
  • पालकांशी चर्चा करा: तुमच्या आवडी आणि पुढील शिक्षणासाठी लागणाऱ्या खर्चाबद्दल घरच्यांशी बोला.
  • शिक्षकांचा सल्ला घ्या: शाळेतील शिक्षक किंवा करिअर समुपदेशक यांच्याशी चर्चा करा.
  • कॉलेजची माहिती घ्या: कोणत्या कॉलेजमध्ये कोणते विषय उपलब्ध आहेत, फी किती आहे आणि प्रवासाची सोय आहे का हे तपासा.
  • पुढील अभ्यासक्रमाची पात्रता तपासा: तुम्हाला ज्या क्षेत्रात जायचे आहे त्या अभ्यासक्रमासाठी कोणती शाखा आणि विषय आवश्यक आहेत ते अधिकृत संकेतस्थळावर तपासा.

10वीमध्ये कमी मार्क मिळाले तर काय करावे?

दहावीमध्ये कमी मार्क मिळाले म्हणून आयुष्य संपले असे अजिबात समजू नका. अनेक विद्यार्थी दहावीमध्ये अपेक्षेपेक्षा कमी गुण मिळाल्यानंतरही पुढे चांगले करिअर घडवतात. तुमचे मार्क महत्त्वाचे आहेत, पण तेच तुमचे भविष्य ठरवत नाहीत.

तुम्हाला सायन्स घ्यायचे असेल तर संबंधित कॉलेजची प्रवेश पात्रता तपासा. कॉमर्स किंवा आर्ट्समध्ये जायचे असेल तरी योग्य कॉलेज आणि विषय निवडा. तसेच ITI किंवा डिप्लोमा यांसारख्या पर्यायांची माहिती घ्या.

दहावीमध्ये 90 टक्के मिळाले म्हणजेच विद्यार्थी हुशार आणि 50 टक्के मिळाले म्हणजे कमी हुशार, असे नसते. प्रत्येकाची शिकण्याची पद्धत, आवड आणि क्षमता वेगळी असते. त्यामुळे स्वतःची तुलना दुसऱ्या विद्यार्थ्याशी करू नका.

मग शेवटी सायन्स, कॉमर्स की आर्ट्स कोणती शाखा निवडावी?

याचे एकच उत्तर नाही. कारण प्रत्येक विद्यार्थ्याची आवड, परिस्थिती आणि भविष्यातील ध्येय वेगळे असते. तुम्हाला डॉक्टर किंवा इंजिनिअर व्हायचे असेल आणि संबंधित विषयांची आवड असेल तर सायन्सचा विचार करा. व्यवसाय, बँकिंग, अकाउंटिंग आणि फायनान्समध्ये रस असेल तर कॉमर्स निवडा. स्पर्धा परीक्षा, कायदा, पत्रकारिता, शिक्षण आणि सामाजिक विषयांमध्ये आवड असेल तर आर्ट्सचा विचार करा.

तुम्हाला तांत्रिक कौशल्य शिकायचे असेल तर ITI किंवा डिप्लोमा हे पर्यायही तपासा.

शेवटी विद्यार्थ्यांना एवढेच सांगायचे आहे की, दहावीनंतर शाखा निवडताना मित्र काय घेत आहेत, शेजारच्या मुलाने काय घेतले किंवा नातेवाईक काय सांगत आहेत यापेक्षा स्वतःला काय शिकायचे आहे याचा विचार करा. पालकांनीही मुलांवर स्वतःच्या अपूर्ण राहिलेल्या स्वप्नांचा भार टाकू नये. मुलांची आवड समजून घेऊन त्यांना योग्य दिशा दाखवावी.

लक्षात ठेवा, शाखा कोणतीही असो, यश मिळवण्यासाठी मेहनत, सातत्य, योग्य मार्गदर्शन आणि कौशल्ये आवश्यक आहेत. तुमचे भविष्य फक्त दहावीच्या मार्कांवर किंवा निवडलेल्या शाखेवर अवलंबून नाही. तुम्ही पुढे काय शिकता आणि त्या ज्ञानाचा उपयोग कसा करता यावर तुमचे करिअर घडते.

About The Author

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top